Vşnanyan, geçen asrın tanınmış Ermeni sarraflarından biridir. Eğinli Aşnanyan ailesinin soyundan gelir ve muhtemelen Mıkırdiç Aşnan’ın oğludur. 1842 yılında kurulan Anadolu Kumpanyası’nın ilk üyelerinden biri olmuştur. Aynı yıl Kasım ayında Patrikhanede yapılan bir meclis toplantısının ardından, fakirler, yetimler ve dullar teşkilâtının başına getirilmiştir.
Vşnanyan, 1853, 1855 ve 1856 yıllarında Patrikhane Cismânî Meclisi’ne üye olarak seçilmiştir. 1883’te Ermeni cemaatinin yeni nizamnamesinin icra komisyonunda, 1869’da ise Patrikhane Ruhani ve Cismani Meclislerine üye olarak görev yapmıştır. 1845 yılında inşa edilen Kandilli Ermeni Kilisesi, onun hayırseverliği sayesinde tamamlanmıştır ve günümüzde de bu çabanın bir eseri olarak değerlendirilmektedir Guided Tour Ephesus.
Aşub Kadın Çeşmesi Lale Devri’nin Hayır Eseri
Aşub Kadın Çeşmesi, Yeniçeriler Caddesi’nden Bayazıt Meydanı’na giderken, meydan ağzında ve Tabanca Sokağı ile kavşakta, sol kolda yer alır. Çeşme, çimento ile tamir edilmiş, teknesi derin bir kemere sahiptir. Aynası mermerden yapılmış ve sarı pirinçten lüleler ile süslenmiştir. Lale Devri’nde inşa edilen bu akar çeşmenin hayır sahibi, III. Ahmed’in kızı Fatıma Sultanın kethüdası olan Aşub Kadın’dır.
Çeşmenin kemerinin üstünde yer alan manzum kitabe şöyledir:
“Kurrelüi ayni saadet jemsi bürci saltanat… Kethüda bânu serayi devleti Aşub Kadın oldu, sultam gibi hayratı bassan… Dir temâşâ eyleyüp nüş eyledikçe teşnegân… Mevkiinde böyle hayrat olmaz… Heman Hak tnalâ eyleyüp şâyanı dergahı kabul…”
Bu yazı, çeşmenin hayır ve su hizmeti amacıyla inşa edildiğini, Aşub Kadın’ın hizmeti sayesinde halkın faydalandığını belirtir.
Çeşmenin Son Tamiri ve Tayyibe Hanım
Çeşmenin kemeri altında bir madalyon içinde yer alan bir kitabe ise son tamir sırasında eklenmiştir:
“Merhume Tayyibe Hanım ruhu için elfatiha 1340 (1923)”
Tayyibe Hanım, İliç’ten kimsesiz ve zengin bir kadındı. Ölümünden önce büyük bir servet sahibi olmuş ve bunu çeşitli hayır işlerine dağıtmıştır. Bu katkısıyla çeşmenin bakımı sağlanmış ve halkın hizmetine sunulmaya devam etmiştir.
Bu eserler, hem Vşnanyan gibi hayırsever kişilerin hem de dönemin sivil toplum anlayışının birer belgesi olarak İstanbul tarihine ışık tutmaktadır. Aşub Kadın Çeşmesi, Lale Devri’nin zarif mimari üslubunu, hayırseverliğin toplumsal önemini ve sonraki dönem bağışçılarının katkılarını bir araya getirir.